Regie: Steve McQueen / Met: Chiwetel Ejiofor, Michael Fassbender, Lupita Nyong’o, Paul Dano, Benedict Cumberbatch, Paul Giamatti, Brad Pitt… / Genre: Biografie – Drama / Land: VS – VK / Duur: 134 min. / Releasedatum: 22 januari 2014

“Something to eat and some rest; your children will soon enough be forgotten.”– Mistress Ford, 12 YEARS A SLAVE

“Ik heb de laatste paar jaar een moeilijke tijd achter de rug”, spreekt Solomon Northup aan het eind van 12 YEARS A SLAVE. Dat is nog eens een understatement. De memoires van de man dienden als bronmateriaal voor deze belangrijke film over  de ontvoering van een vrije, zwarte violist die in 1841 gelukkig samenleefde met zijn vrouw en kinderen nabij New York. Tot hij op een dag meegelokt en verkocht werd door mensenhandelaars in het diepe zuiden. 12 YEARS A SLAVE is confronterend en uiterst gewelddadig, net als Tarantino’s slavenfilm van vorig jaar, alleen zorgt het geweld hier nooit voor een kick. Deze prent wekt afschuw en ergernis op, in die mate dat je het bijna niet meer uithoudt. En net op het moment dat je denkt te breken, steekt regisseur Steve McQueen nog een tand bij.

Wanneer Northup (Chiwetel Ejiofor) zijn vrijheid opeist wordt hij genadeloos in mekaar getimmerd. Het advies van zijn medegevangenen is ontmoedigend: “Wil je overleven? Zeg en doe dan zo weinig mogelijk en laat vooral niet zien dat je kan lezen en schrijven”. “Ik wil niet overleven”, snauwt de uiterst intelligente Northup. “Ik wil leven“. Hij werd, net als zoveel lotgenoten, gescheiden van zijn familie en komt vast te zitten in een maatschappij die hem al zijn rechten ontneemt. Hoewel niet elke blanke persoon in de film kwaadaardig is, nemen ze maar al te makkelijk deel aan een systeem waarvan het onrecht enorm is.

Northup wordt bij zijn aankomst in het zuiden omgedoopt tot Platt Hamilton en komt gedurende zijn nachtmerrie in de handen van drie eigenaars. Twee daarvan, gespeeld door Benedict Cumberbatch en Bryan Batt, erkennen zijn talent en zijn zo voorbeeldig als de omstandigheden het toelaten. De eerste biedt Northup zelfs een viool aan om zijn muziek verder te kunnen beoefenen. De derde daarentegen, Edwin Epps (Michael Fassbender), is de zwaarste gesel op de reeds met littekens bedekte rug van Northup. Epps is een maniak die zijn daden goedpraat via de Bijbel en er plezier in heeft om ongehoorzame slaven te breken. En zo geschiedt.

Wreedheid is alomtegenwoordig in 12 YEARS A SLAVE. Regisseur McQueen past dezelfde onwankelbare benadering toe als in zijn vorig werk: lange, ononderbroken shots die ons dwingen om de complete impact van menselijk leed op te nemen. Momenten zoals de lynchscène, waarbij Northup verschillende minuten aan een touw om de nek bengelt terwijl zijn medeslaven hem niet los durven te snijden, lijken eeuwen te duren. Een perfect voorbeeld van hoe McQueen erin slaagt het gedrag en de redenering van zijn personages voor zich te laten spreken. Dit zindert eindeloos na, terwijl er geen woord gezegd werd.

Weinig momenten zijn zo meedogenloos als de scène waarin Northup door een uitzinnige Epps wordt gedwongen de doodbrave slavin Patsey (Lupita Nyong’o) af te ranselen. Dit 10 minuten durende, ononderbroken shot betekent tegelijk het dieptepunt voor Northup en de bevestiging van McQueen’s talent.

Michael Fassbender is werkelijk angstaanjagend en levert zijn meest onbevreesde acteerprestatie tot nog toe, terwijl nieuwkomer Nyong’o een opmerkelijk en hartverscheurend debuut maakt. Ook de rest van de cast, waaronder Paul Dano en Paul Giamatti, is uitmuntend. Tegen de tijd dat Brad Pitt in beeld komt werd er zo’n geloofwaardige weg afgelegd dat zijn bijdrage de minste van de hoop blijkt te zijn.

Hoewel 12 YEARS A SLAVE aan memorabel acteerwerk geen gebrek kent, is Chiwetel Ejiofor ongetwijfeld dé man van de film. Hij weet de waardigheid van Solomon Northup doorheen de hele speelduur te bewaren. De moedeloze en verwarde blik tijdens de close-ups zijn werkelijk ondraaglijk. Het razend slimme personage probeert de situatie waarin hij beland is een plaats te geven, maar dat lukt simpelweg niet.

Fans van regisseur McQueen weten al langer dat de man voor niets terugdeinst. Zijn hongerstakingsdrama HUNGER en zijn opvolger SHAME, het al even tragische portret van een seksverslaafde (beiden met Fassbender in de hoofdrol), waren opmerkelijke staaltjes filmkunst en met 12 YEARS A SLAVE kan de Brit eindelijk doorbreken bij het grote publiek.

Ook in deze film wordt niets weerhouden, maar tegelijkertijd wil McQueen ons de les niet spellen. Hij toont wat Hollywood nooit heeft gedurfd, zonder motivatiespeeches aan het eind, zonder wijzende vinger of wraakgevoelens. Enkel een laatste shot van een huilende en gebroken man die eindelijk terugkrijgt waar hij recht op heeft. 12 YEARS A SLAVE is op elk vlak een verbluffende triomftocht over een verdrongen hoofdstuk uit de Amerikaanse geschiedenis, waarvan McQueen zorgt dat zijn publiek dit nooit meer zal vergeten. Wat die vent in zijn mars heeft getuigt van wereldklasse.

5-ster