mirror-cover

4,5-ster

Regie: Denis Villeneuve | Met: Jake Gyllenhaal, Mélanie Laurent, Sarah Gadon, Isabella Rossellini | Genre: Psychologische Thriller | Land: Canada | Duur: 90 min

“Chaos is order yet undeciphered” – ENEMY

Tijdens het bekijken van een huurvideo stuit een geschiedenisleerkracht op een bekend gezicht: het zijne. De gelijkenis met één van de acteurs is zo treffend dat het griezelig wordt. Een helse zoektocht levert al snel resultaten op, en wanneer Adam Bell oog in oog staat met zijn evenbeeld, trachten beiden een rationele verklaring te vinden. “Misschien zijn we broers,” zegt acteur Anthony. “Wanneer ben je geboren?” Van de weinige antwoorden die regisseur Denis Villeneuve in zijn hypnotiserende thriller Enemy prijsgeeft, word je niet veel wijzer. Maar de puzzel op eigen houtje trachten te maken is waar het hier om draait. Jake Gyllenhaal schittert als zowel Adam als Anthony in deze stijlvolle, maar kwellende prent waarin het ene mysterie het andere opvolgt en alles leidt tot een werkelijk angstaanjagend slotmoment. Met een slalommende plot wringt Enemy zich in zoveel bochten dat een teleurstellend einde onvermijdbaar lijkt, maar Villeneuve – die vorig jaar met Prisoners opnieuw bevestigde dat hij een neus heeft voor sfeervolle thrillers – werkt zijn film met verve af.

Gyllenhaal geeft twee uitstekende vertolkingen. Als Adam zien we hem als een teruggetrokken leerkracht uit Toronto die zich slaapwandelend een weg door het leven baant. Anthony daarentegen, is een zelfvoldane tweederangsacteur die als twee druppels water op Adam lijkt. Beiden hebben ze een koele – behalve tussen de lakens – relatie met gelijkaardige, emotioneel verwaarloosde blondines (Mélanie Laurent en Sarah Gadon). Na elkaar ontmoet te hebben betreden Adam en Anthony elkaars privéleven, en gedurende een tijdje lijkt het erop alsof dit niet meer wordt dan een spannend verhaal over dubbele identiteiten en overspel. Maar dan neemt Enemy een afslag doorheen surreëele wegen, om uiteindelijk recht op het gekkenhuis af te stevenen.

De ongemakkelijkheid waarmee Gyllenhaal de spanningen tussen zijn twee hoofdpersonages portretteert is kenmerkend voor de acteur. Hij levert een ware onemanshow op zonder uitbundige gestes en grootste monologen op te voeren. De verschillen tussen Adam en Anthony zijn zo subtiel dat ze voor de kijker op bepaalde momenten moeilijk te onderscheiden zijn. Dat maakt de puzzel nog een tikkeltje ingewikkelder, wat voor sommigen tot frustratie kan leiden en voor anderen nog meer fun betekent. We moeten het daarom vooral van de reacties van Anthony’s vrouw Helen (Gadon) hebben om te weten met wie van de dubbelgangers we te maken hebben. Zelfs zij is niet altijd zeker, maar haar alarmerende gezichtsuitdrukkingen zetten de kijker op het juiste spoor. Helen kan namelijk wel de genuanceerde verschillen opmerken, zoals enkel een echtgenote dat kan.

Regisseur Villeneuve laat na Prisoners het mainstream genre voor wat het is, en gaat met Enemy een geheel andere richting uit. Zijn frappante visuele stijl en ditto spanningslevel blijven echter aanwezig. Met een gele filter over de beelden brengt hij de gebouwen van Toronto op akelige wijze tot leven, terwijl ook geheimzinnige, aan spinnen gelinkte shots regelmatig het scherm binnen duiken. Arachnofoben, wees gewaarschuwd: dit is een film die vasthangt in symbolische spinnenwebben, waarin vrouwen met spinnenhoofden opduiken en waarin een harige tarantula met een naaldhak dreigt verbrijzeld te worden. Ook mensen met een zwak hart verlaten beter even de zaal voor de laatste shot, ééntje die in het lijstje past van de meest schrikwekkende finales uit de filmgeschiedenis. Dit alles en de fenomenale soundtrack van Danny Bensi en Saunder Jurriaans maken van Enemy een fascinerend en beklijvend werk.

Filmgangers kennen de regels rond dubbelgangers ondertussen wel: twee is één te veel en vaak gaat het van bij het begin al om één en hetzelfde personage. Regisseur Villeneuve begrijpt dat zijn publiek dat weet, en gaat op een duivelse manier om met deze kennis. Met de suspense van Hitchcock en de abstracte, visuele terreur van Lynch als voornaamste inspiratiebronnen levert hij opnieuw een topper van formaat af. Deze keer zonder voor de hand liggende antwoorden. Niet dat de prent niet analyseerbaar is, integendeel, neem hier achteraf maar eens een kijkje.