mirror-cover

4,5-ster

Regie: Richard Ayoade | Met: Jesse Eisenberg, Mia Wasikowska, Wallace Shawn | Genre: Drama – Thriller – Zwarte Komedie | Land: VK | Duur: 93 min | Releasedatum 20 augustus, 2014

“I’m like Pinocchio. A wooden boy, not a real boy. And it kills me” – Simon James, THE DOUBLE

Toen Richard Ayoade in 2010 op het toneel verscheen met de stijlvolle, charmante en grappige coming of age-film Submarine, waren de vergelijkingen met het werk van Wes Anderson niet uit de recensies te weerhouden. Hoewel Anderson duidelijk een bron van inspiratie was, trokken de vergelijkingen jammer genoeg de aandacht weg van Ayoade’s talent als filmmaker. Zijn opvolger, The Double, zal ongetwijfeld vergeleken worden met films van Terry Gilliam, de Coen Brothers en Michel Gondry, maar laat het duidelijk zijn: Ayoade zet de stijlen van bovengenoemde regisseurs volledig naar zijn hand en tovert ze om tot een uniek en fascinerend geheel. The Double is gebaseerd op het gelijknamige kortverhaal van de Russische literaire grootheid Fjodor Dostojevski, en speelt zich hier af in een bureaucratisch niemandsland, waar een nietsnut zichzelf tegen het lijf loopt en waar de antwoorden op de daarbij horende vragen niet voor het grijpen liggen.

Jesse Eisenberg speelt de twee identieke protagonisten. We krijgen hem een eerste keer te zien als Simon, een neurotische en verlegen kantoorbediende die vast zit in een soort Orwelliaans universum, bestaande uit zijn job in een donker kantoor en zijn zielig leventje in een appartementsgebouw. Van bij het begin is het duidelijk dat we met een hopeloze kerel te maken hebben; alles en iedereen werkt hem tegen. Ayoade en co-scenarist Avi Korine (de broer van Spring Breakers-regisseur Harmony) lijken er plezier in te scheppen om het leven van hun protagonist zo onaangenaam mogelijk te maken; Simon verdedigt zich toch niet. Het enige sympathieke gezicht in zijn nutteloze leven, is dat van Hannah (Mia Wasikowska), zijn weemoedige overbuur die hij met de regelmaat van de klok bespioneerd met een telescoop. “Ik vind dat net heel geruststellend,” geeft ze toe wanneer Simon zich ervoor verontschuldigt. Om maar te zeggen dat zelfs de sympathiekste personages je wenkbrauwen kunnen doen fronsen in deze film.

“Ik voel me als Pinokkio en ik ga er aan dood,” klaagt Simon over zijn zinloos bestaan. Daar komt verandering in wanneer James, zijn exacte dubbelganger, op de werkvloer verschijnt. Innerlijk zijn James en Simon helemaal verschillend: James zit vol vertrouwen en heeft een persoonlijkheid waar Simon enkel van kan dromen, en dat weten ze allebei. Het duurt dan ook niet lang vooraleer James het leven van zijn zwakkere evenbeeld begint binnen te dringen; hij strijkt de eer van Simons werkprestaties op, versiert moeiteloos zijn geliefde Hannah en krijgt weldra de promotie die Simon zo verdiend had. Wanneer die laatste besluit om terug te vechten en James ervan beschuldigt zijn identiteit gestolen te hebben, verklaart iedereen hem gek. Niemand anders lijkt hun gelijkenissen namelijk op te merken. Niemand, buiten Simon en de kijker.

Regisseur Ayoade gaat volledig op in de vreemdheid van het verhaal, mede dankzij enkele fantastische decors, waarvan sommigen doen denken aan het gelijkvloers in de Hudsucker-toren uit The Hudsucker Proxy. Het zijn sombere, excentrieke en rijkelijk gedetailleerde plekken die perfect weergeven waarom Simon zich zo machteloos voelt. Het is bovendien altijd nacht in The Double, wat het surrealisme dubbel en dik in de verf zet. Omschreven als in deze paragraaf lijken de claustrofobische sets misschien niet bepaald uitnodigend, maar geloof me, het is de ideale omgeving om iemand anders in te zien verdwalen – en er plezier in te scheppen.

De hele film is één grote, surrealistische trip; vol hilarische momenten, maar niet zonder intellectuele bagage. Dostojevski’s verhaal wordt dankzij Ayoade en Korine door enkele interessante bochten gesleurd, terwijl ze ook een emotioneel kantje toevoegen dat behoorlijk heftig is in een film die de nadruk op het visuele aspect legt. Verwacht nu ook geen verrijkende antwoorden op de vragen des levens, maar zij die bijvoorbeeld opgezadeld zitten met een onbevredigende job, halen hier vast iets uit.

Zoals bij zijn debuut, bewijst regisseur Ayoade dat hij oog voor detail heeft. Hij laat geen centimeter in zijn shots onbenut en dat levert keer op keer geweldige scènes op. Ook de mensen van de geluidsafdeling verdienen een pluim, want niet alleen de gevarieerde soundtrack zit perfect, de versmelting van beeld en geluid tijdens de werkvloer-scènes is om van te smullen. Hoe pijnlijk het ook was om het leven van Simon in duigen te zien vallen, het viel terwijl moeilijk te verhelpen de smakelijke grijns van mijn gezicht te halen.