Regie: Rithy Panh / Met: Randal Douc (stem) / Genre: Documentaire / Land: Cambodja / Duur: 92 min. / Releasedatum: 2 april, 2014

“It starts with purity, and ends with hate” – Verteller, THE MISSING PICTURE

In het uiterst ontroerende THE MISSING PICTURE versmelt de Cambodjaanse cineast Rithy Panh documentatie, persoonlijke memoires en artistieke durf tot een uniek geheel; een portret van zijn gruwelijke tienerjaren onder het Rode Khhmer-regime dat Cambodja in haar greep hield gedurende de tweede helft van de jaren ’70.

De film opent met een hoop verbrande filmblikken die, eens geopend, niets meer bevatten dan de asse van celluloid filmrollen. De nachtmerrie van elke filmmaker, zeg maar. Alleen is dit erger, want het gaat hier om verloren gegaan bewijsmateriaal van een misdaad; beelden van hoe Cambodja eruit zag nadat Pol Pot en de Rode Khmer het land hadden geterroriseerd en omgevormd tijdens de Kampucheaanse Revolutie.

Samen met miljoenen anderen, werden Panh en zijn familie verdreven uit de hoofdstad Phnom Penh, na de bezetting van de Rode Khmer. Panh wijdde zijn latere carrière als filmmaker aan het bestuderen van de genocide op zijn volk in films als S-21: THE KHMER ROUGE KILLING MACHINE. Met THE MISSING PICTURE vult hij de resterende gaten in ons collectief geheugen.

Panh werkt hier voornamelijk met kleifiguren, terwijl hij in poëtische voice-over (ingesproken door Randal Douc) vertelt over zijn kleurrijke kinderjaren, toen hij met zijn grote en liefdevolle familie in Phnom Penh woonde, een plek waar de geuren van caramel, vis, kruiden en mango nooit ver weg waren. Tot de invasie van 1975. Panh was slechts 13 jaar oud en zijn leven – en dat van iedereen rondom hem – stortte in. Hij kwam met zijn mede ‘revolutionairen’ terecht in heropleidingskampen, waar collectivistische propaganda hem om de oren vloog en hij te maken kreeg met de afschuwelijkste taferelen. Panh verloor iedereen: zijn vader, zijn moeder, zijn broers en zussen… Iedereen. Naast de dood was er nog één constante: honger. Panh moest net als de anderen zien te overleven op een handvol rijst, wortels en in de ergste fase ratten.

De titel van de film refereert niet naar één specifiek beeld dat zoek is, maar naar het feit dat er simpelweg amper beelden bestaan uit deze periode. Panh toont ons zijn lijdensweg door dioramascènes, gebaseerd op zijn ervaringen, te combineren met zeldzame archiefbeelden. Zijn verhaal is verschrikkelijk, maar hij presenteert het nooit op een manier die het voor de kijker ondraaglijk maakt.

“Ik wil er van af,” zegt Panh over zijn herinneringen. Deze persoonlijke documentaire is de ultieme poging van de nu 50-jarige filmmaker om zijn verleden een plaats te geven. Hij is niet geïnteresseerd in het tot leven brengen van zijn verhaal. Er komen bijvoorbeeld geen stop-motion technieken aan te pas en hij monteerde zelfs beelden in zijn film van hoe de kleipoppetjes uitgekerfd en geschilderd werden. Het is een schrijnende metafoor voor hoe snel gelukkige mensen kunnen herkneed worden tot uitgemergelde wezens in zwarte kledij. Panh voegt ook authentieke beelden toe van hoe duizenden slaven tot arbeid werden gedwongen. Het lijken wel mierenkolonies. Bovenop gooit Panh nog een derde laag: shots uit de propagandafilms van leider Pol Pot. De montage zelf zit overigens uiterst creatief in mekaar. Een mooi voorbeeld daarvan is de projectie van archiefbeelden op de miniatuurgebouwen uit zijn diorama’s. Het neemt wat tijd om aan de serene, beheerste verhaalvertelling te wennen, maar het eindresultaat is fenomenaal.

“Dit ontbrekende beeld,” zegt de verteller aan het eind van de film, “overhandig ik nu aan u”. THE MISSING PICTURE is een geschenk aan Panh’s eigen familie, aan alle Cambodjanen en aan de geschiedenis. Een bewijsstuk dat de pogingen tot cultuurvernietiging van de Rode Khmer gefaald zijn, ondanks de dood en het verdriet dat ze met zich meebrachten.

4,5-ster

a