Regie: Xavier Dolan / Met: Xavier Dolan, Pierre-Yves Cardinal, Lise Roy…/ Genre: Drama – Psychologische Thriller / Land: Canada / Duur: 102 min. / Releasedatum: 16 april, 2014

Met TOM À LA FERME bevestigt het jonge Frans-Canadese wonderkind Xavier Dolan – slechts 24 jaar oud tijdens het schieten van deze prent en toch al aan zijn vierde langspeler toe – zijn status als het enfant terrible van de queer cinema. Dolan neemt in vergelijking met zijn drie uur durende travestieten-epos LAURENCE ANYWAYS wat gas terug met deze film over een gay hipster die naar het homofobe, Canadese platteland trekt voor de begrafenis van zijn partner. TOM À LA FERME is met 102 minuten een stuk compacter, maar Dolan demonstreert dat hij zich ook in het thrillergenre als een vis in het water voelt. Met het mes op de keel dropt hij ons midden in een psychologische oorlog tussen twee personages die aanvankelijk elkaars tegenbeeld lijken, maar geleidelijk aan beseffen dat hun duistere kant nogal overlapt.

Dolan neemt zelf de hoofdrol voor zijn rekening als Tom, de protagonist die naar het ouderlijk huis van zijn overleden vriend Guillaume reist om er diens begrafenis bij te wonen. Van zodra Tom het afgelegen landgoed (inclusief grauwe boerderij) betreedt, raken we – net als hijzelf – gevangen in een benauwende sfeer. Dolan houdt als regisseur afstand van zijn personages en creëert daarmee een vreemde spanning. Zo komen we bijvoorbeeld nooit met zekerheid te weten hoe en waarom Guillaume aan zijn eind kwam. Het is duidelijk dat de personages geheimen met zich meedragen, maar wat die precies zijn, komt nooit volledig boven water.

Guillaume’s moeder, Agathe, stelt Tom gerust en vraagt of hij een woordje wil spreken op de begrafenis, de dag erna. Hij stemt toe. In het holst van de nacht wordt Tom echter brutaal gewekt door Guillaume’s imposante oudere broer Francis, die hem toesnauwt dat er met geen woord mag gerept worden over Guillaume’s seksuele geaardheid. Dan komt de aap uit de mouw: Agathe heeft geen idee dat Tom en Guillaume een koppel vormden, laat staan dat ze weet dat haar zoon een homo was. In haar hoofd zijn de twee de beste vrienden. Francis heeft zijn moeder ervan overtuigd dat zijn broer een relatie had met Sara, een fictief en gewillig blondje. Een scenario dat hij feilloos op poten heeft gezet voor zijn naïeve moeder. Hoewel Agathe nooit beweert heeft dat ze haar zoon minder graag zou zien indien hij op mannen zou vallen, is Francis er als de dood voor dat zijn moeder de waarheid achterhaalt.

Onder de indruk van het machtsvertoon van Francis, hoopt Tom zijn buikgevoel te kunnen volgen en afstand te nemen na de begrafenis, maar zijn verblijf op de boerderij sleept aan (alsof hij last heeft van het Stockholm Syndroom). De interactie tussen de personages neemt bovendien hoogst eigenaardige wendingen aan. Tom raakt geïntrigeerd door Francis en vreemd genoeg is het gevoel blijkbaar wederzijds, wat tot psychoseksuele spanningen leidt. Ondertussen strooit Dolan subtiel rond met redenen voor het gedrag van de personages, alsook met mogelijke antwoorden omtrent het overlijden van Guillaume. De film is niet zozeer cryptisch, maar op letterlijke antwoorden hoef je niet te tellen. Het tussen de lijnen lezen van de dialogen kan je echter wel op het juiste pad brengen, als dat er al is.

De personages zijn zo ondoorgrondelijk dat hun acties bijzonder onvoorspelbaar zijn. Op een bepaald moment lijkt de film een soort fantasieversie van de realiteit te zijn, alleen is de vraag in wiens hoofd we dan zitten. In dat van Tom, die op een eigenaardige manier wraak wil nemen op het brutale gedrag van zijn homofobe schoonbroer? Of in dat van Francis, die zijn homohaat mogelijk als façade gebruikt voor zijn eigen innerlijke kwellingen. De hele situatie neemt nog een vreemdere wending wanneer een andere bezoeker op het domein arriveert: Sara, Guillaume’s fictieve vriendin…

Als puur drama is TOM À LA FERME behoorlijk ondoordringbaar. Waar regisseur Dolan zich op concentreert, is het psychologische thriller-aspect. Hij slaagt met glans in dit opzet, want hij voorziet naast de mysterieuze sfeer ook enkele bloedstollende scènes in zijn film. Zijn uniek gevoel voor timing voert een frisse wind doorheen momenten die in een normale thriller als voorspelbaar zouden bestempeld worden. Geduld is het enige wat Dolan van zijn publiek verwacht. Ook als acteur presteert de creatieve duizendpoot sterk. Hij heeft natuurlijk het voordeel dat hij als medeschrijver (naast Michel Marc Bouchard, op wiens toneelstuk deze film is gebaseerd) en regisseur exact weet hoe dit personage in mekaar zit. Tegenspeler Pierre-Yves Cardinal (Francis) moet trouwens niet onderdoen.

Een ander pluspunt is de muziek. Gabriel Yareds Hitchcock-achtige soundtrack dompelt deze prent onder in een broedende sfeer die doet denken aan noir-thrillers uit de gouden tijd van de cinema. In contrast met Dolans filmstijl levert het een uniek resultaat op. Bovendien oogt de film zo goed als hij klinkt; de koude landschappen en minimalistische kleuren werden uitstekend in beeld gebracht.

Sommige kijkers zullen het Dolan niet in dank afnemen dat hij informatie omtrent de plot achterhoudt om het mysterie in TOM À LA FERME te vergroten, zeker omdat het einde wagenwijd open blijft. Het is makkelijk je verraden te voelen door het uitblijven van antwoorden na 105 minuten van opgebouwde spanning. Het is echter niet de bedoeling van Dolan om een klassiek verhaal te vertellen, maar om ons mee te nemen in het hoofd van twee raadselachtige figuren. Er is iets aantrekkelijk aan Dolan’s arrogante zelfzekerheid. Hij durft risico’s te nemen, en dat alleen al is de dag van vandaag het bewonderen waard.

4-ster

a