Regie: Gabriela Cowperthwaite / Met: Tilikum, Dave Duffus, Samantha Berg, … / Genre: Documentaire / Land: VS / Duur: 85 min.  / Uit op Blu-Ray en DVD

“If you were in a bathtub for 25 years, don’t you think you’d get a little psychotic?”

Gabriela Cowperthwaite levert met BLACKFISH een verbijsterende kijk op de realiteit achter het vangen en trainen van orka’s. Een realiteit die ver verwijderd ligt van het bedenkelijke beeld dat films als ORCA (de Jaws-ripoff uit 1977) en het zeemzoete sprookje, FREE WILLY, schetsten over deze machtige zoogdieren. Dit is hartverscheurend materiaal voor ieder die het nut van het houden van wilde dieren als attractie ooit in twijfel trok, en allicht nog meer voor zij die er nog nooit eerder stil bij stonden.

De titel verwijst naar de naam die de Indianen gaven aan deze gigantische dolfijnen en als geheel wijst deze documentaire met de vinger naar de SeaWorld-franchise, een groepering van attractieparken waar het tentoonstellen van orca’s centraal staat. Aan de hand van getuigenissen van ex-trainers en wetenschappers wordt er onder andere een vernietigend rapport opgesteld tegen de directie van SeaWorld, maar het meest wordt er gefocust op Tilikum, een vijf en een halve ton wegende orka: het pronkstuk van de afdeling in Florida. Hetzelfde beest dat drie mensenlevens op zijn geweten heeft, waaronder Dawn Brancheau, een uiterst ervaren trainster in 2010.

BLACKFISH bouwt een boeiend psychologisch profiel op van Tilikum en toont hoe hij in 1983 gevangen werd en naar een Canadees attractiepark werd gebracht, waar hij onder bedenkelijke trainingstechnieken werd opgeleid en meermaals aangevallen werd door twee oudere wijfjes in de tank. Tilikum’s eerste menselijke slachtoffer was een jonge trainster, Keltie Byrne, die uitgleed en in de bassin belandde, waar de drie walvissen haar ondertrokken en ze verdronk.

Wat het meest opvalt bij deze en de andere tragedies die aan bod komen, is dat er in de archieven niets te vinden is over een aanval van wilde orka’s op mensen. Tilikum heeft sinds zijn opsluiting echter een hele reeks aanvallen op zijn naam staan. Het feit dat er 20 jaar tussen het eerste en laatste dodelijke voorval met deze orka  zit, is een schrijnend bewijs dat er in die tijd bitter weinig geleerd werd over het gedrag van deze beesten. Tegelijkertijd heeft Cowperthwaite genoeg bewijsmateriaal verzameld om aan te tonen dat de mensen achter SeaWorld er alles aan doen om hun miljardenzaak in stand te houden, mede door dodelijke voorvallen af te schilderen als trainersfouten.

Bovendien wordt alles gesteund door wetenschappelijke info die bevestigt dat deze dieren abnormaal intelligente wezens zijn. Ze leven in familieverband en verlaten de moeder in principe nooit en MRI-scans hebben aangetoont dat orka’s intense, emotionele gevoelens hebben. Of zoals een persoon het zegt: “Stel je eens voor dat je 25 jaar in een badkuip zat, zou je daar zelf niet wat psychotisch van worden?”

Op de ruwheid van sommige beelden na, is BLACKFISH een uitstekende en vooral belangrijke documentaire die een overtuigende veroordeling levert tegenover SeaWorld en elke gelijkaardige onderneming en hun vernietigende impact tegenover hun “pronkstukken”. Een must see.

4,5-ster