Regie: Richard Kelly / Met: Dwayne Johnson, Seann William Scott, Sarah Michelle Gellar, Justin Timberlake, Christopher Lambert, Mandy Moore, Kevin Smith … / Genre: Science Fiction – Drama – Actie – Komedie / Land: VS / Duur: 145 min. /

” This is the way the World ends. Not with a whimper, but with a bang. ”
– Private Pilot Abilene, SOUTHLAND TALES

SOUTHLAND TALES is een extreem misgevat en daarom ondergewaardeerd stukje cinema. Toen Richard Kelly in 2001 debuteerde met DONNIE DARKO, had deze jonge Amerikaan meteen een culthit te pakken. Thema’s als tijdreizen en zelfopoffering werden gecombineerd met een flinke dosis humor en dat resulteerde in een originele, compromisloze film waarmee acteur Jake Gyllenhaal doorbrak. Kelly werd spontaan op handen gedragen. Vijf jaar later schreef hij SOUTHLAND TALES, een uiterst ambitieus scenario dat in de praktijk bijna onverfilmbaar leek vanwege de grote schaal en oneindige informatiestroom die de kijker zou moeten slikken. De film betekende zijn ondergang, maar was dat verdiend? Wat Kelly hier in mekaar stak vergt veel lef en dat alleen al verdient applaus. Het is echter het resultaat dat telt en daar liep het voor de grote meerderheid mis. Je kan het de haters bijna niet kwalijk nemen, want dit is een bizarre, bijna onaangename en ronduit verwarrende film. Bovendien zien we zogenaamde anti-acteurs als Dwayne Johnson, Sarah Michelle Gellar en Seann William Scott aan het werk, maar laat dat geen reden zijn om af te haken. Dit alles was precies de bedoeling van de filmmaker en wanneer je de tijd neemt om dieper te graven kan je er niet omheen: met SOUTHLAND TALES is Kelly zijn tijd ver vooruit. Beschik je over een open geest? Dan kan dit ook voor jou een revolutionair meesterwerk zijn.

Zoals de titel al doet vermoeden volgen we meerdere verhaallijnen. Deze zullen elkaar uiteraard kruisen, dus tot zover niets nieuws. Eerst en vooral een kort overzicht van het universum waarin we ons bevinden. Wanneer de VS het slachtoffer werd van een nucleaire aanslag betekende dat het begin van Wereldoorlog III en anarchie brak los. Drie jaar later is het politieke landschap in Amerika hertekend en leven ze ginds in een ware politiestaat. De overheid houdt er meer dan ooit een geheime agenda op na. Olie wordt schaars en her en der komen wetenschappers met alternatieve energiebronnen op de proppen. Fluid Karma, een hydro-electrisch energieveld dat wordt aangedreven door zeegolven, is het belangrijkste alternatief, maar de overheid wil dat kost wat kost tegenhouden. Zelf hebben ze met US-Ident een organisatie die alles en iedereen in de gaten houdt, tot groot ongenoegen van de bevolking. Een ondergrondse beweging die zichzelf de Neo-Marxisten noemt stelt alles in het werk om de geheimen van de regering openbaar te maken.

We maken eerst kennis met Boxer Santaros (Johnson), een acteur die, na een auto ongeval in de woestijn, vermist raakte en later terug opduikt met geheugenverlies. In het wrak bleef een ongeïdentificeerd lichaam achter en daar willen ze aan de top het fijne van weten. Boxer is namelijk samen met de dochter van Senator Bobby Frost (Holmes Osborne), maar houd er ook een buitenechtelijke relatie op na met Krysta Now (Sarah Michelle Gellar). Krysta is een oerdomme pornoactrice die haar carrière een nieuwe wending wil geven als presentatrice van een talkshow. Ze schreef eveneens een screenplay waarin ze Boxer de hoofdrol laat spelen. Vervolgens zien we Ronald Taverner (Seann William Scott), wiens identiteit op mysterieuze wijze gesplitst werd. Hij en ‘zijn tweelingbroer’ zijn gekidnapped door de Neo-Marxisten met als doel hen in te zetten om de regering ten onder te brengen. Voorts zien we Justin Timberlake als Pilot Abilene, een Irak-veteraan die na een ongelukkig schietincident huiswaarts is gestuurd en nu op een controlepost zit met een gigantisch lange afstandswapen. Tot slot is er Walter Mung (Christopher Lambert), een wapendealer die opereert vanuit een ijswagen. Al deze figuren en groepen komen uiteindelijk met elkaar in aanraking, maar vooraleer dat gebeurt ben je gegarandeerd de kluts kwijt. Geen nood, een tweede zitting brengt wél duidelijkheid. Als je het er voor over hebt.

Met SOUTHLAND TALES confronteert Richard Kelly ons met waar het de dag van vandaag mogelijk naartoe gaat met onze samenleving. Alles in deze prent komt bekend voor omdat we het dagelijks meemaken, alleen nog niet in de mate die we hier te zien krijgen. De visuele vergelijking met onze huidige maatschappij is duidelijk: hand-held camerabeelden alsof ze vanop YouTube geplukt werden, constante newsflashes, reclame, beelden uit veiligheidscamera’s en home video’s. We krijgen het tussendoor allemaal in overvloed naar het hoofd geslingerd. Critici verwijten Kelly ervan geen visueel aangename film te hebben gemaakt, maar dat was nooit zijn bedoeling. Hij wil ons middenin de chaos brengen en laten inzien dat wat er rondom ons gebeurt echt wel chaotisch is. Er heerst een soort vlakheid in deze film die je in televisieuitzendingen terugvindt en dat haalt de cinematische ervaring er uit. In de plaats krijgen we iets dat lijkt op de realiteit, maar uitvergroot. Deze film neemt je niet mee naar een andere wereld, maar trekt je ogen open en toont wat er gaande is met de maatschappij. Kelly doet dit op een ongeziene manier, maar die is blijkbaar niet door iedereen te smaken. Nochtans zitten er weldegelijk cinematografische hoogstandjes in SOUTHLAND TALES en de ellenlange trackshot in de mega-zeppelin, waarin alle personages de revue passeren, bewijst mede zijn kunnen als filmmaker.

Een belangrijk gegeven is dat de film zichzelf nooit serieus neemt. Humor speelt dan ook een grote rol, maar ook hier betreedt Kelly ongewoon terrein. De meeste grappige momenten zijn oprecht hilarisch terwijl sommige mopjes barslecht zijn, maar daar gaat het hem juist om. De Aarde loopt vol ongrappige mensen. Het ligt er natuurlijk niet vingerdik op en het kan op de zenuwen werken, dus we kunnen wel stellen dat de regisseur veel van zijn publiek verwacht. Om dit te appreciëren zal je geest wagenwijd open moeten staan. Dat geldt ook voor Kelly’s acteurkeuze. Voor een scenario met dergelijke complexe inhoud opteren voor deze acteurs is pure waanzin. Toch zijn de personages geschreven voor deze mensen. Het merendeel van deze cast staat in realiteit bekend als modern popicoon waarover iedereen wel zijn vooroordelen heeft. Hen in een rol plaatsen die het complete omgekeerde is van hoe ze in werkelijkheid zijn was voor Kelly dan ook een ideaal uitgangspunt om chaos te creëren.

De hoeveelheid aan informatie in SOUTHLAND TALES is hallucinant, mede omdat de film 2 uur 30 minuten duurt. Desondanks heb je tijdens het kijken een claustrofobisch gevoel dat moeilijk te verklaren valt. Feit is dat deze prent op desastreuze wijze flopte en daar sta ik niet van versteld. Van de 17 miljoen dollar die hij kostte (wat weinig is), bracht hij slechts 270.000 dollar op in de zalen. Ouch!

De ervaring die je bij het kijken van deze film hebt, valt nog best te vergelijken met INLAND EMPIRE van David Lynch. Bij het einde kan je maar aan één ding denken: wat heb ik zo net gedurende 145 minuten zitten bekijken? Langzaamaan komt het nadien één voor één binnen en kan je linken beginnen leggen, maar begrijpen zit er nog allicht niet meteen in. Niet dat SOUTHLAND TALES als film even geslaagd is als INLAND EMPIRE, maar Lynch’s invloed is aanwezig. Een mooier bewijs dan de aanwezigheid van Rebekah Del Rio (de zangeres uit MULHOLLAND DRIVE) tijdens de zeppelin scène kan er niet zijn om dat te bevestigen.

Het is geen makkelijke taak om deze film te appreciëren, laat staan goed te vinden. Die hard fans van acteurs als Dwayne Johnson en Sarah Michelle Gellar raken allicht na tien minuten de draad kwijt, terwijl de zelfverklaarde cinefielen elite niet voorbij het imago van deze mensen zal kunnen kijken. Bevind je je ergens tussenin en kan je jouw vooroordelen aan kant schuiven, dan kan deze weleens een aangename verrassing blijken die je dagenlang zal bezighouden. Over enkele jaren krijgt SOUTHLAND TALES waarschijnlijk wel de lof die het verdiend.

4-ster