Regie: Richard Linklater / Met: Keanu Reeves, Winona Ryder, Robert Downey Jr.,Woody Harrelson … / Genre:  Drama – Sci-fi – Animatie / Land: VS / Duur: 96 min. /

“I hope for everyone’s sake the scanners do better, because if the scanner sees only darkly the way I do, then I’m cursed and cursed again.”– Fred, A SCANNER DARKLY

In A SCANNER DARLKY, dat zich afspeelt in de nabije toekomst, zien we hoe een kwart van de inwoners van Los Angeles afhankelijk is geworden van de nieuwe, krachtige drug ‘Substance D’. De bevolking wordt nauw in de gaten gehouden door Big Brother, waardoor paranoia bij de meesten de bovenhand heeft gehaald. Net daarom trekken zovelen zichzelf terug in de hallucinerende wereld van ‘Substance D’ (de D staat voor Death).  Regisseur Richard Linklater overtrok zijn film met animatiebeelden – volgens de rotoscoop-techniek, waarbij de authentieke camerabeelden eruit zien als geschilderde plaatjes – en benadrukt daarmee de trip die zijn personages doormaken. A SCANNER DARKLY is nauw overgenomen van het gelijknamige boek van sci-fi koning Philip K. Dick en Linklater’s animatie – die hij eerder al uitprobeerde in WAKING LIFE – komt hier beter dan ooit tot zijn recht. Dick’s psychotische kijk op de moderne samenleving werd zelden zo amusant, authentiek, maar ook pakkend in beeld gebracht.

Het verhaal draait rond Fred (Keanu Reeves), een drugsagent die undercover gaat als Bob Arctor, een Substance D-junkie die rondhangt met vrienden Winona Rider (de coke-verslaafde vrouw op wie hij een oogje heeft), Robert Downey Jr. (een welbespraakte kerel die aan achtervolgingswaanzin lijdt), Rory Cochrane (die afrekent met imaginaire insecten) en Woody Harrelson (een complete nietsnut). Wanneer Fred de opdracht krijgt om Arctor – zichzelf dus – te gaan schaduwen, leidt dat tot identiteitsoverlapping. Het feit dat Fred stilaan zelf verslaafd raakt aan Substance D vergemakkelijkt de zaak allerminst.

Daar waar de makers van andere Dick-verfilmingen – zoals Ridley Scott (BLADE RUNNER), Paul Verhoeven (TOTAL RECALL) en Steven Spielberg (MINORITY REPORT) – alles uit de kast haalden om een fantasierijk toekomstbeeld te schetsen, serveert Linklater een zeer vertrouwd beeld met slechts hier en daar wat hi-tech magie. Het mooiste voorbeeld daarvan is het zogenaamde ‘Scramble Suit’, een pak dat Fred en zijn collega’s aantrekken tijdens briefings. De Scramble Suits veranderen constant van gedaante, waardoor herkenning onmogelijk wordt.

De casting is uitstekend. Voor een personage dat in elke scène verloren loopt is de keuze voor Reeves een no-brainer. In A SCANNER DARKLY komt de bekritiseerde ‘wie-ben-ik-persoonlijkheid’ van de acteur helemaal tot zijn recht. De toevoeging van acteurs en actrices die zelf een waslijst van drugsfeiten achter hun naam hebben staan, voegt een extra interessante laag toe. Downey Jr. gaat compleet uit zijn dak en gooit er de ene one liner na de andere tegenaan, terwijl Harrelson en Cochrane het komische aspect van de film nog meer kracht bij zetten. Winona Ryder zet op haar beurt één van haar sterkste vertolkingen neer. Allen brengen ze een geloofwaardig beeld van mensen die binnenstebuiten zijn gekeerd door drugsgebruik, terwijl ze krampachtig vasthouden aan hun ‘normale’ leven.

Laat je niet misleiden door wat het werk van Philip K. Dick reeds op het grote scherm opleverde. A SCANNER DARKLY is in de eerste plaats een praatfilm. Het is dan wel science fiction, het blijft een film van Richard Linklater, de man die vorig jaar met BEFORE MIDNIGHT een derde uur-en-een-half aan praatscènes afleverde in zijn geniale, maar alles behalve spectaculaire BEFORE-trilogie. De nadruk ligt op de denkwijze van de stonede personages, niet op vliegende auto’s en lasergevechten.

Ondanks de sci-fi omkadering, handelt deze film dus over de wanhoop van drugsverslaving. Linklater bleef trouw aan Dick’s thema’s, terwijl hij alles door een hedendaagse filter duwde in de hoop aan te tonen hoe drugs, technologie en Big Brother-toestanden ingezet worden om de vrijheid van de bevolking te onderdrukken.

Over de originaliteit van de droomachtige animatie-effecten is geen discussie mogelijk, al kan het afleidend werken bij enkele belangrijke en uitgebreide dialogen. Wie even de aandacht laat verslappen raakt al gauw hopeloos verloren in het verhaal. A SCANNER DARKLY is dan ook een behoorlijk complexe film, ééntje die nog beter wordt na meerdere kijkbeurten. Zij die op zoek zijn naar iets dat niet conform is aan de typische Hollywood-regels, kruisen deze alvast met stip aan, als dat nog niet gebeurt is. Deze film ziet er niet alleen uniek uit, hij zet serieus aan tot nadenken.

4,5-ster