Regie: Nicolas Winding Refn / Met: Mads Mikkelsen, Maarten Stevenson, Alexander Morton … / Genre: In principe ondefinieerbaar, maar we houden het op Drama – Actie & Religie  / Land: Denemarken – VK / Duur: 93 min. /

In the beginning there was only man and nature. Men came bearing crosses and drove the heathen to the fringes of the earth.”– VALHALLA RISING

Laat je vooroordelen over Vikingfilms volledig achterwege, vooraleer je je tanden in VALHALLA RISING zet. Deze hallucinerende, hypergewelddadige en bij momenten tergend trage odyssee wist de critici lijnrecht tegenover elkaar te zetten bij zijn release en levert nu nog steeds voer voor discussie, ophemeling en spot. Met deze film mediteert regisseur Nicolas Winding Refn (DRIVE, BRONSON) rond  religie en de beestachtige natuur van de mensheid. Hij doet dat in in 7 korte hoofdstukken die allen samen aanvoelen als een Terrence Malick- of Werner Herzog-film onder invloed van één of andere experimentele drug; brutaal en angstaanjagend, maar elke shot ademt schoonheid uit. De briljante, maar hoogst ongemakkelijke soundtrack van Peter Peter en Peter Kyed is de kers op de taart.

We bevinden ons in de Scandinavische bergen rond 1000 A.D., waar de sprakeloze krijger One-Eye (Mads Mikkelsen) geketend van plaats tot plaats wordt gebracht om te vechten als een soort gladiator. Hij is onoverwinnelijk en er wordt hevig gespeculeerd over zijn afkomst. Sommigen beweren dat hij van over de oceaan komt, maar een slavenjongen (Maarten Stevenson) die een woordeloze connectie heeft met One-Eye, is er allicht het dichtst bij: “Hij komt uit de hel.”

Na een reeks modderige en bloederige gladiatorengevechten weet de mysterieuze One-Eye te ontsnappen. Hij vermoordt zijn gevangenhouders en trekt schijnbaar doelloos door de mistige bergen – op een veilige afstand gevolgd door de slavenjongen die hij in leven liet. Op zijn pad loopt One-Eye een groep Christenen tegen het lijf die op het punt staan een kruistocht naar Jeruzalem te maken en hun geloof er onderweg her en der in te slaan. Wetende dat One-Eye een furieuze tegenstander kan zijn, lijven ze hem en de jongen in en gaat het in groep richting het Beloofde Land. Het duurt echter niet lang vooraleer de hele zaak een sinistere wending neemt en de boel ontaardt in een psychedelische trip die meer dan één kijker verweesd zal achterlaten.

Het eerste deel van de film valt nog het best te vergelijken met een minimalistische versie van GLADIATOR; afschuwelijk geweld, adembenemende shots en bitterweinig dialoog. Ondanks de historische setting hoef je in VALHALLA RISING niet op geschiedenislessen te rekenen. Refn behoudt enkel het broodnodige om zijn personages en plot in stand te houden en gooit de rest overboord. In het tweede deel worden we dan ook gedwongen in het hoofd te kruipen van de personages. Het feit dat geen van hen een spraakwaterval is, maakt dat een enorm moeilijke opgave. Bij momenten – zeker in het hoofdstuk ‘The Holy Land’ – lijken de personages en het verhaal werkelijk nergens naartoe te gaan, wat een frustrerende 10 minuten oplevert. Mikkelsen’s presence blijft echter de hele tijd boeien – dit zonder ook maar één woord te lossen.

Gelukkig zijn er Refn’s panoramische shots die het geheel, samen met One-Eye’s bloedrode visioenen, omtoveren tot een buitenaards schouwspel. De kale, bijna doodse landschappen – geschoten op locatie in Schotland – en het gebrek aan overvloedige dialogen worden gecompenseerd door droomachtige tussenvoegsels en een ultrabizarre sfeer. De scène op het schip, wanneer het gezelschap uitvaart richting Jeruzalem, is een mooi voorbeeld van de nachtmerriachtige proporties die deze film vaak aanneemt; een dichte mist beperkt het zicht tot een meter en de uitgehongerde kruisvaarders raken gedesoriënteerd. Ze denken vervloekt te zijn en houden One-Eye verantwoordelijk, waarop zich een psychologische machtsstrijd ontplooit. Het geloof in God wordt plots op de proef gesteld, zeker wanneer de reizigers uiteindelijk belanden op een plaats die onverwachte gevaren in petto heeft.

Wie op zoek is naar een flitsende en gespierde guy-flick als ‘300’ kan VALHALLA RISING beter overslaan, ookal werd die vaak als een spectaculaire vechtprent gepromoot. Deze film ligt eerder in de lijn van AGUIRRE, THE WRATH OF GOD van Werner Herzog, maar dan tien keer zo uitzichtloos. Waar Refn met BRONSON de CLOCKWORK ORANGE-achtige toer opging, valt VALHALLA RISING eerder in de categorie van 2001: A SPACE ODYSSEY: een visueel adembenemende, maar uiterst cryptische tocht die zowel fysieke als mentale gevolgen heeft. Niet dat Refn als filmmaker al aan de knieën komt van Stanley Kubrick.

De ware betekenis van VALHALLA RISING met woorden omschrijven is quasi onmogelijk, daarvoor zit alles te diep verborgen achter mistige, metaforische lagen. One-Eye kan zowel een verspersoonlijking van de duivel als Christus zijn en de reis naar het Beloofde Land kan zowel een afdaling naar de hel, als een zalvende geloofstest voorstellen. Interpreteer het hoe je wil, maar weet dat je geduld op de proef zal worden gesteld tijdens deze primordiale mindfuckfilm. Wie daar een probleem mee heeft, kan even goed naar een fascinerende documentaire kijken zonder verduidelijkende woorden van David Attenborough of Vic De Wachter.

4-ster