Regie: Nicholas Ray / Met: Humphrey Bogart, Gloria Grahame, Frank Lovejoy, / Genre: Film Noir – Drama – Mysterie / Land: VS / Duur: 94 min. /

“I’ve been looking for someone a long time… I didn’t know her name or where she lived – I’d never seen her before. A girl was killed, and because of that, I found what I was looking for. Now I know your name, where you live, and how you look.” – Dixon Steele, IN A LONELY PLACE

Een man rijdt langs de in neonlicht badende boulevards van Hollywood, op weg naar een plaatselijke club. Zijn gezicht is vrijwel volledig in duisternis gehuld, slechts de ogen zijn sporadisch zichtbaar in de achteruitkijkspiegel. Wantrouwig spiedend, gedrenkt in weltschmerz, onthullen ze een ziel die in absolute chaos verkeert. Er broeit iets onderhuids, iets onvoorspelbaar, alleen weten we niet wat of waarom. Onheilspellende muziek begeleidt het gebeuren, het klinkt als een interne dialoog die de man al jaren met zichzelf voert. Hij lijkt, haast op fatalistische wijze, zijn huidige situatie met open armen te accepteren. Moederziel alleen, volledig verstoken van enige vorm van hoop voor zichzelf. Hij kan net zo goed dood zijn.

Wie op basis van deze woordloze  – maar meesterlijk vormgegeven – introductie van hoofdpersonage Dixon Steele (Humphrey Bogart) van IN A LONELY PLACE een routineuze stijloefening in het film noir genre verwacht, moet al gauw tot de conclusie komen dat dit een schromelijke inschattingsfout is geweest. In wat zonder twijfel Nicholas Ray’s (REBEL WITHOUT A CAUSE, JOHNNY GUITAR) meest persoonlijke werk genoemd kan worden, weet de regisseur met de nodige flair een moderne, hartverscheurende tragedie te construeren. IN A LONELY PLACE is dan ook – en zeker in de context van het naoorlogse Hollywood – een rariteit. Een ongemeen uniek, begeesterend werk zonder weerga.

Bogart speelt ditmaal geen gewiekste, cynische oneliners spuwende privé-detective of charmante schurk  zoals hij talloze malen eerder had gedaan, maar een aan lager wal geraakte, verbitterde scenarioschrijver, onophoudelijk gekweld door zijn innerlijke demonen. We voelen met hem mee, maar hij is in veel opzichten een lelijk, meelijwekkend man, zeker niet iemand om te bewonderen.

Toch is er een glimmer van hoop voor Dixon. Hij wordt gevraagd om een bestseller te bewerken voor een film, die  – indien succesvol –  hem potentieel terug naar Hollywood’s A-lijst kan katapulteren.  Hij neemt de job  aan, maar heeft geen zin om het – volgens hem maar ondermaats uitziende – boek tegen de volgende dag te lezen, zoals hem werd gevraagd. Gelukkig blijkt de vrouw die werkt in de garderobe van de club, Mildred Atkinson, de roman gelezen te hebben. Dixon vraagt haar om met hem mee te komen naar zijn appartement en het verhaal in haar eigen woorden na te vertellen. Als Mildred later die nacht vermoord wordt teruggevonden, beschouwt de politie Dixon meteen als hoofdverdachte.  Buurvrouw Laurel Gray (Gloria Grahame) bezorgt de onschuldige Dixon een alibi, en al snel bloeit er een romance tussen de twee eenzame zielen. Dixon vindt in Laurel zijn langverwachte muze en leeft (zowel in artistieke zin als op persoonlijk vlak) helemaal op. Maar naarmate de relatie vordert, komt Laurel tot het besef  dat Dixon een gewelddadig, explosief kantje heeft, en begint te twijfelen aan zijn onschuld. Het gelukzalige leventje maakt snel plaats voor paranoia en wantrouwen en de relatie bereikt een onomkeerbaar breekpunt. Laurel krijgt tijdens deze climax nog telefoon van de politie met het bericht dat de echte dader van de moord gevonden is, maar het maakt niets meer uit. Het vertrouwen is weg. Beide partijen blijven alleen achter, na elkaar één laatste blik toegeworpen te hebben.

IN A LONELY PLACE zou dan ook best omschreven kunnen worden als één van de meest hartverscheurende liefdesverhalen die door Hollywood gemaakt is geweest. Het bevat zonder twijfel de visuele stijl, sfeer en sommige verhaalelementen van film noir, maar het draait in essentie om de inherente duisternis dat een mens in zich kan hebben, en dat zelfs de oprechte liefde van een ander soms niet genoeg is om die persoon te redden. Een zeer pessimistische boodschap, en vanuit commercieel oogpunt vooral riskant. De film wist dan ook geen goede cijfers voor te leggen bij de box office, en geniet zelfs nu -onverdiend- maar een matige bekendheid bij het grote publiek.

Het thema van gedoemde liefde was zeker geen nieuwigheid in het oude Hollywood. Maar wat de film boven de middelmaat doet uitstijgen, is de haast meedogenloze efficiëntie in stijl. Het put haar kracht uit de samenwerking van de twee mannen die aan het hoofd van de productie stonden: Bogart zelf, die een persoonlijk risico nam door het originele verhaal ( van Amerikaans misdaadschrijfster Dorothy B. Hughes) te kopen en het te produceren met zijn eigen bedrijf, en Nicholas Ray, een ontoombare iconoclast die in zijn films steevast zijn lens richtte op de innerlijke leefwereld van emotioneel en psychisch verminkte mannen. De bereikte eenheid in artistieke visie  is dan ook simpelweg verbluffend te noemen, en kan met gemak tussen andere legendarische acteur/regisseur samenwerkingen geplaatst worden, zoals die van Stewart en Hitchcock in VERTIGO of Wayne en Ford in THE SEARCHERS.

Als er één sleutelelement zit vervat in alle film noirs, is het wel die van de antiheld. Bogart belichaamt deze kwaliteit moeiteloos in IN A LONELY PLACE, en voegt er een bijkomende, rauwere, meer kwetsbare dimensie aan toe. De acteur bereikt hier dan ook zonder twijfel het toppunt in zijn carrière. Zijn Dixon is een man die van nature goed is, maar vervloekt is met een opvliegend karakter en bijgevolg vaak de controle over zichzelf verliest. Het monster dat in hem zit, verpest in feite zijn kansen op enig professioneel succes en doemt zijn geluk. Hij voorspelt zijn trieste lot onbewust zelf dan ook wanneer hij zijn geliefde Laurel deze poëtische regel uit zijn nieuw script voordraagt:  “I was born when you kissed me. I died when you left me. I lived a few weeks while you loved me.”  Griekse tragedie pur sang.

 

4,5-ster