Regie: Alain Resnais / Met: Delphine Seyrig, Giorgio Albertazzi, Sacha Pitoëff …/ Genre: Drama – Mysterie – Romance / Land: Frankrijk – Italië / Duur: 94 min. /

“At first glance, it seemed impossible to lose your way. At first glance.” – M, LAST YEAR AT MARIENBAD

LAST YEAR AT MARIENBAD (originele titel: L’Année dernière à Marienbad), de invloedrijke avant-garde klassieker uit 1961 van de Franse New Wave pionier Alain Resnais, verkent de interactie tussen tijd, dromen, fictie en realiteit op een manier die de kijker ofwel volledig magnetiseert, ofwel afstoot en achterlaat met een flinke dosis frustratie. Deze raadselachtige film is een visueel festijn dat de tand des tijds als geen ander werk uit dezelfde periode doorstaat en waarbij de verhaallijn tot op de dag van vandaag een mysterie is gebleven, zowel voor de personages als voor het publiek.

Alles speelt zich af in een gigantisch barokhotel in Mariënbad (Tsechië), waar de goedgeklede gasten uit de hogere klasse zich verzamelen voor iets dat lijkt op een eeuwig durend feestje. Een knappe man benadert er een bloedmooie vrouw en heeft het over hun geheime romance die zich het jaar voordien op dezelfde locatie zou afgespeeld hebben. De vrouw beweert hem echter nooit eerder gezien te hebben. Bovendien is ze hier, net als vorig jaar, met haar echtgenoot. Of was die kille figuur aan haar zijde haar echtgenoot niet? Wie vertelt de waarheid? Wat is er vorig jaar precies gebeurd? Is dit de realiteit? Dat zijn de vragen die regisseur Resnais en scenarist Alain Robbe-Grillet ons plagend stellen in LAST YEAR IN MARIENBAD. Voor de antwoorden ben je als kijker volledig op jezelf aangewezen. De makers voorzagen her en der hints, maar plaatsten tegelijkertijd ook misleidende vallen. Een explosie van surrealisme maakt de reeds ingewikkelde labyrintstructuur van het hotel bovendien nog minder doordringbaar. Het voordeel is dat de pret nooit wordt gedrukt wanneer je als kijker uiteindelijk verdwaald raakt.

1

De passie en de pijn die een klassieke driehoeksverhouding met zich meebrengen zijn prominent aanwezig, terwijl de intrige van het mysterie – er wordt gehint naar een verkrachting en zelfs een moord – de spanning er in houdt. Deze typische genre-elementen liggen echter diep verzonken onder de kille ijspiste waarop de personages zich bevinden. Ze hunkeren wel naar aandacht en affectie, maar elke vorm van menselijkheid wordt door een hogere macht (de regisseur?) ontnomen. Slechts op enkele momenten wordt hun steriele façade doorprikt door emotie, maar de film lijkt te suggereren dat de waarheid misschien een duister karakter heeft en ze beter verscholen blijft. Alsof die hogere macht de personages probeert te beschermen van de realiteit.

Delphine Seyrig, de Franse actrice waar alle aandacht naartoe gaat, steelt de show als de adembenemende ‘A’ (namen worden nooit vermeld in de film, maar de drie protagonisten kregen elk een letter toegewezen in het script). Het is begrijpelijk hoe dit stijlvol gecoiffeerde en in onbetaalbare Chanel-jurken gehulde wezen de obsessie vormt van de geheimzinnige man (‘X’) die haar minnaar beweert te zijn, en waarom haar partner (‘M’) zo bezitterig doet tegenover haar. Seyrig’s acteerwerk is alles behalve traditioneel te noemen. Haar sierlijke bewegingen en uitgedokterde poses doen denken aan actrices uit de periode van de stille film. Wat een godin.

Regisseur Resnais, die op 1 maart 2014 overleed op 85-jarige leeftijd, werd ooit beschouwd als een rivaal van arthouse-koningen als Bergman en Antonioni, maar wordt dezer dagen jammer genoeg zelden genoemd als het over de groten der Europese filmkunst gaat. Nochtans werden werken als MURIEL (1963) en LA GUERRE EST FINIE (1966) destijds als culturele hoogtepunten beschouwd. Zijn meest essentiële werk blijft echter LAST YEAR AT MARIENBAD; een monument voor enigmatische cinema dat een nieuwere generatie surreële meesters als David Lynch inspireerde voor films als LOST HIGHWAY, MULHOLLAND DRIVE en INLAND EMPIRE.

In tegenstelling tot de medesurfers van de Franse New Wave (zij die elk erkend aspect van het filmmaken met de sloophamer omsloegen), behoudt Resnais – hoe radicaal vernieuwend zijn film ook mag zijn – opvallend veel respect voor de fundamenten van zijn vak. Net zoals in zijn verhaal lijkt hij te zeggen dat zij die het verleden (al dan niet bewust) vergeten, gedoemd zijn om eeuwig rond te dwalen in de bespookte gangen en tuinen van een oude chateau.

2

Resnais en zijn cinematograaf Sacha Vierny bouwden hun film op uit nauwkeurig gekadreerde beelden, met veel oog voor detail en majestueuze tracking shots die je meenemen doorheen het hotel. Zo laten ze de eindeloze gangen en decadente kamers tot leven komen zoals Stanley Kubrick dat twintig jaar later opnieuw deed in THE SHINING. Dat sommigen LAST YEAR AT MARIENBAD als een horrorfilm beschouwen valt te begrijpen; de drukkende sfeer en de knettergekke orgelmuziek leveren bij momenten een ongemakkelijk gevoel op, terwijl de personages bovendien zelf de grootste moeite hebben om de situatie te begrijpen. Alsof we allen samen vastzitten in dezelfde nachtmerrie. Eéntje waaruit we echter niet te snel willen ontwaken.

Het is mogelijk dat ongeduldige kijkers geen connectie vinden in deze prent. De niet-chronologische montage en het gebrek aan een emotionele band met de personages zijn voor hen allicht de grote boosdoeners. In LAST YEAR AT MARIENBAD worden de personages namelijk bewust zo gesloten mogelijk gehouden. Waar Resnais op uit is – buiten stijlvolle beelden schieten – is een spelletje spelen met de kijker. Hij wil ons betrekken bij het gebeuren, als één van de vele gasten op het feestje. Als stille getuige; roerloos toekijkend, maar met een eigen interpretatie van de feiten.

Na meer dan 50 jaar verdeelt LAST YEAR IN MARIENBAD het publiek nog steeds. Voor sommigen is dit de ultieme demonstratie van pseudo-intellectuele pretentie, voor anderen is dit een sexy klassieker, vol verborgen passie en mysterie. Wat ons betreft is deze film een meesterwerk der meesterwerken; essentieel kijkmateriaal voor elke zichzelf respecterende cinefiel.

5-ster

a