In tijden waarin je dagelijks wel één of ander portret van jezelf tegenkomt op Facebook of Instagram, lijkt het ondenkbaar dat mensen ooit raar opkeken als ze een beeld van zichzelf onder ogen kregen. De komende twee weken staan de bioscopen echter volledig in het teken van het ontmoeten van een dubbelganger. Deze week ziet acteur Jesse Eisenberg (The Social Network) een perfect replica van zichzelf op de werkvloer verschijnen in The Double, en volgende week loopt Jake Gyllenhaal (Donnie Darko) zichzelf tegen het lijf in Enemy. Deze twee stijlvolle thrillers hebben buiten het overlappende dubbelgangerthema weinig met elkaar gemeen, maar dat ze met een interval van slechts één week worden gereleased, maakt dat we ze toch een beetje als elkaars dubbelganger kunnen beschouwen. Uniek is het concept uiteraard niet, want doorheen de filmgeschiedenis liepen verschillende personages reeds tegen een tweede versie van zichzelf aan. Hier zijn tien van onze favorieten (Let wel, spoiler-alarm!):

 

VERTIGO (Alfred Hitchcock, 1958)

Vertigo-vertigo1

Alfred Hitchcocks klassieker werd door het gerenommeerde blad Sight and Sound in 2013 tot “Beste film aller tijden” verkozen. Ieders persoonlijke favorieten buiten beschouwing gelaten, kan dat verdict moeilijk tegengesproken worden. In Vertigo speelt allrounder James Stewart een gepensioneerde, agorafobische detective die in de ban raakt van een vrouw (Kim Novak) die niet helemaal zichzelf blijkt te zijn. De crème de la crème van het noir-genre en wellicht de ultieme dubbelgangerfilm.

 

LA DOUBLE VIE DE VERONIQUE (Krzysztof Kieslowski, 1991)

veronique008

Dubbelgangerfilms hoeven niet altijd bol te staan van de duistere, psychologische ondertonen. La Double Vie de Véronique – vorige week nog toegevoegd aan The Vault – gaat een heel andere richting uit. Regisseur Krzysztof Kieslowski onderzoekt spirituele thema’s en laat de science fiction- en misdaadelementen helemaal links liggen. Kieslowski’s muse, de Zwitserse Irène Jacob, speelt twee verschillende vrouwen – één in Krakau, de andere in Parijs –  die op een mysterieuze manier met elkaar in contact staan. Meditatief, poëtisch en wondermooi; La Double Vie is een liefdevolle fabel over wat het betekent om mens te zijn.

 

ADAPTATION (Spike Jonze, 2002)

adaptation-still-1

Wanneer creatievelingen en meta-meesters Spike Jonze (Her) en Charlie Kaufman (Synecdoche, New York) de handen in mekaar slaan, kan het geluk van de cinefielengemeenschap haast niet op. Na het publiek in 1999 met verstomming te slaan met Being John Malkovich, zochten de twee mekaar terug op voor Adaptation, een film waarin scenarist Kaufman zichzelf en een fictieve dubbelganger verwerkte; beiden fantastisch gespeeld door Nicolas Cage. In Adaptation wordt Kaufman (het personage) gevraagd om een boek te adapteren tot een langspeelfilm. Dat leidt tot bizarre taferelen wanneer hij – zoals in het echt – zichzelf in zijn scenario verwerkt. Het resultaat is quasi onnavolgbaar, maar wie de aandacht er kan bijhouden krijgt een unieke film te zien. Kaufman, die later met Synecdoche, New York een nog imposanter regiedebuut afleverde, maakte ook in die film gebruik van dubbelgangers, al valt de complexiteit waarmee hij toen te werk ging ging niet uit te leggen in een paar regeltjes (lees onze review van Synecdoche  hier).

 

LOST HIGHWAY (David Lynch, 1997)

lost-highway

Dubbelgangers en wisselende identiteiten spelen een grote rol in het tweede deel van David Lynchs filmcatalogus (Twin Peaks buiten beschouwing gelaten). Zowel Mulholland Drive als Inland Empire hadden deze lijst kunnen aanvullen, maar we houden het bij zijn eerste experiment binnen dit thema. Lost Highway, deel één uit Lynchs onofficiële Los Angeles-trilogie mag dan misschien niet over dezelfde mythische status beschikken als de twee voorgenoemde films, het blijft een fascinerend stukje mindfuckerij. Patricia Arquette neemt een dubbele rol voor haar rekening, terwijl Bill Pullman en Balthazar Getty twee verschillende mannen vertolken die één worden in dit duistere verhaal rond overspel en eergevoel. Een frustrerend zootje op het eerste zicht, maar wie zijn tijd wil investeren in het uitdokteren van de plot, komt tot meer dan bevredigende inzichten.

 

OBSESSION (Brian De Palma, 1971)

obsession

Ook in de filmografie van Brian De Palma duiken geregeld dubbelgangers op. Femme Fatale, Body Double, Dressed to Kill, Raising Cain en zelfs Mission: Impossible (met die maskers) hinten allen naar dubbele identiteiten. Met Obsession baseerde De Palma zich op Hitchcocks Vertigo, maar goot alles in een gothic-jasje, waarbij moord, intrige en mogelijk zelfs incest om de hoek loeren. Wanneer het personage van acteur Cliff Robertson zijn vrouw en kind verliest bij een uit de hand gelopen kidnapping, gaat de man bijna ten onder aan schuldgevoelens. Twintig jaar later loopt hij plots een dubbelgangster van zijn dode vrouw tegen het lijf. Hij wordt opnieuw verliefd, maar raakt voor de tweede keer verzeild in een kidnapping situatie die doet denken aan het drama dat vooraf ging. Eén van De Palmas meest ondergewaardeerde films.

 

THE GREAT DICTATOR (Charles Chaplin, 1940)

The-Great-Dictator

Charlie Chaplin zei later over The Great Dictator dat hij de film nooit had gemaakt indien hij weet had over de horror die zich in de concentratiekampen afspeelde. Chaplin neemt zowel de rol van de fictieve dictator Adenoid Hynkel als die van de Joodse barbier voor zijn rekening. Beiden lijken uiteraard zodanig op mekaar dat ze amper te onderscheiden zijn, wat enkele klassieke hilarische taferelen oplevert. Chaplins speech aan het eind, waarin hij pleit voor tolerantie en vrede heeft na 74 jaar nog steeds niets aan kracht ingeleverd.

LE LOCATAIRE (Roman Polanski, 1976)

the-tenant

Het derde deel van Roman Polanski‘s psychologische, claustrofobische appartemententrilogie eindigde met Le Locataire. Polanski schreef, regisseerde en acteerde in deze komische thriller waarin de nieuwe huurder van een duivels appartement gefascineerd raakt door de dood van de vorige huurster. Paranoia alom, net als in de vorige twee films van de regisseur: Repulsion en Rosemary’s Baby. In deze prent wordt de protagonist zo gek dat hij op een bepaald moment een tweede versie van zichzelf ziet opduiken. Le Locataire werd destijds niet laaiend enthousiast onthaald zoals de twee bovengenoemde werken – wellicht vanwege de bizarre toevoeging van komische elementen, meer nog als in Rosemary’s Baby – maar ondertussen groeide deze wel uit tot een heuse cultfilm.

 

MOON (Duncan Jones, 2009)

moon2

Waarschuwing: deze paragraaf sla je best over als je de film nog niet gezien hebt! Moon behoort tot een subcategorie van het dubbelgangergenre, namelijk de kloonfilm. Andere recente voorbeelden zijn The Island en Never Let Me Go, maar Moon steekt daar op kwalitatief vak met kop en schouders bovenuit. In deze sci-fi prent van regisseur Duncan Jones (Source Code) zit acteur Sam Rockwell (Confessions of a Dangerous Mind) moederziel alleen op de maan om er de automatische ontginning van belangrijke grondstoffen voor de aarde te overzien. Hij telt de dagen af tot zijn driejarig contract verlopen is, tot een werkongeluk hem tot nieuwe inzichten brengt. Zoals vaker in het science fiction genre zijn het de intiemere werken die het meeste bijblijven. Moon is daar een mooi voorbeeld van.

 

PERSONA (Ingmar Bergman, 1966)

persona1

Met Persona probeerde de Zweedse grootmeester Ingmar Bergman naar eigen zeggen om “woordeloze geheimen in beeld te brengen die enkel het door het filmmedium kunnen ontdekt worden”. De film begint met een verpleegster die een patiënte naar een eiland begeleidt nadat die haar spraak heeft opgegeven. Wat volgt is een diepzinnige kijk op dubbele persoonlijkheden, de grens tussen droom en realiteit en tussen film en publiek. Bergmans mis-en-scène spreekt voor zich; van de symmetrische belichting tot het moment waarop de gezichten van beide personages versmelten. Iconische cinema, tout court.

 

SOLARIS (Andrei Tarkovsky, 1972)

solaris-resurrection

Het rouwproces werd zelden zo aangrijpend in beeld gebracht als in Andrei Tarkovsky‘s puzzelachtige meesterwerk Solaris. Daarin reist een astronaut naar een ruimtestation dat om een baan rond de fictieve planeet uit de titel draait. Daar aangekomen blijken de dingen echter niet te zijn hoe ze lijken; zo ontmoet hij er de dubbelgangster van zijn ex-vrouw, die jaren ervoor zelfmoord pleegde. Hoewel een groot deel van de film open staat ter interpretatie, blijft dit een bijzonder krachtige ervaring, zelfs al is niet alles even duidelijk. Uitzonderlijk genoeg viel Solaris ook als Hollywood-remake (met George Clooney) best te pruimen.

Voor meer dubbelganger-intrige kan je morgen in de bioscoop terecht bij Richard Ayoade‘s The Double.  Enemy van Denis Villeneuve speelt vanaf volgende week woensdag in de zalen.